حق، گونه‌ای‌ سلطه‌ است‌ که‌ دارنده‌ آن، بر طرف‌ دیگر (من‌ علیه‌ الحق) ایجاب‌ تعهد می‌کند و به‌ همین‌ معنا، در قرآن‌ کریم‌ بکار رفته: «و من‌ قُتل‌ مظلوماً‌ فقد جعلنا لولیه‌ سلطاناً» (اسرأ/ 33) هرکه‌ ناروا کشته‌ شود

گرچه‌ ممکن‌ است‌ «حق» به‌گونه‌ای‌ استعمال‌ شود که‌ شامل‌ حکم‌ یا تکلیف‌ نیز باشد اما در این‌ نوشتار ما به‌گونه‌ای‌ مرزبندی‌ شده، سخن‌ گفته‌ و رابطة‌ آنها را در آثار به‌جای‌ ماندة‌ از امام‌ پرهیزکاران‌ - که‌ همه‌ تلاشش‌ آن‌ بود که‌ هیچ‌ حقی‌ از ذی‌ حقی‌ پایمال‌ نشود

یکی‌ از مباحث‌ مهم‌ امروز جهان، حقوق‌ بشر است. هر چند طرح‌ مباحث‌ حقوق‌ بشر به‌ شکل‌ امروزین‌ آن‌ سابقه‌ تاریخی‌ چندانی‌ ندارد، باید اعتراف‌ کرد که‌ طی‌ قرن‌ اخیر مطالب‌ و مباحث‌ آن‌ رشد بسیار فزاینده‌ داشته‌ است

پیش‌ از آنکه‌ به‌ آسیب‌شناسی‌ حکومت‌ اسلامی‌ در ابعاد مختلف‌ از دیدگاه‌ امام‌ علی(ع) بپردازیم، تذکر چند نکته‌ ضروری‌ به‌ نظر می‌رسد. نکته‌ نخست‌ آن‌ است‌ که‌ در کلامی‌ از امام(ع) علل‌ زوال‌ حکومت‌ در چند عامل‌ فهرست‌ شده، و در کلامی‌ دیگر عواملی‌ دیگر نیز افزوده‌ شده‌ است

اندیشه‌ و افکار سیاسی‌ شامل‌ تمام‌ آرا، اصول‌ و منشورها، نظریه‌ها، و فرضیه‌هایی‌ است‌ که‌ در مفهوم‌ عملکرد سیاسی، روش‌ سیاسی، انگیزه‌ سیاسی، اقتدار سیاسی، دانش‌ سیاسی، و سازمان‌دهی‌ سیاسی‌ منظور می‌باشد