با نگاهی‌ به‌ تاریخ‌ دوران‌ جاهلیت‌ در می‌یابیم‌ که‌ بازارهای‌ مهمی‌ در آن‌ دوران‌ وجود داشت‌ که‌ معروف‌ترین‌ آنها بازار عکاظ، مَجَنه، ذوالمجاز و حباشه‌ نام‌ داشتند

مسائل‌ مربوط‌ به‌ دموکراسی‌ از دو افق‌ قابل‌ طرح‌ است، افق‌ نخست‌ بر ساحت‌ حقیقت‌ و نظر گشوده‌ می‌شود و افق‌ دوم‌ به‌ واقعیت‌ و ابعاد عملی‌ آن‌ بازمی‌گردد

امت‌the Ummah) )، مبنای‌ نظم‌ اجتماعی‌ است‌ که‌ گسترة‌ وسیعی‌ به‌ اندازه‌ تمام‌ بشریت‌ می‌تواند داشته‌ باشد. (قرآن‌ 143:2) شریعت، بخش‌ عظیمی‌ از تلاش‌ خود را به‌ نظم‌ اجتماعی، اختصاص‌ داده‌ و قسمت‌ اندکی‌ را متوجه‌ مراسم‌ عبادی‌ و اخلاق‌ فردی‌ کرده‌ است

در نوشته‌های‌ متعددی‌ که‌ در طول‌ نیم‌ قرن‌ گذشته‌ درباره‌ هدایت‌ تدوین‌ شده‌ است‌ به‌ کمتر اثری‌ برمی‌خوریم‌ که‌ از هم‌رائی‌ او با ناسیونالیست‌های‌ زمانه‌اش‌ سخن‌ رانده‌ باشند

سیر پیدایش‌ جریان‌های‌ اجتماعی‌ در تاریخ‌ معاصر ایران‌ و همچنین‌ علل‌ و آثار آنها از جمله‌ موضوع‌های‌ مورد توجه‌ در برنامه‌های‌ تحقیقات‌ تاریخی‌ و جامعه‌شناختی‌ کشور ماست