تبیین در لغت
به معنای اندیشیدن آشکار ساختن هویدا شدن معنا میدهد. محقق در روش تحقیق تنها
نباید به جداول و نمودارها اکتفاء کند و تحقیق خود را با تهیه جداول به پایان
برساند؛ بلکه هدفش باید تحلیل علمی دادها و ساختن نظریه باشد؛ که از طریق اثبات
فرضیات و مشاهدات به این امر دست پیدا می کند.
تبیین در واقع
از مباحث نظری است که محقق در هدایت جریان الگوی نظری در تحقیق از آن سود می برد
محقق باید به تبیین علل پدیدها و جستجوی روابط بین پدیده در تحقیق بپردازد؛ تبیین
در واقع هدف نظریه و چارچوب نظری در تحقیق است. منظور از تبیین توضیح درباره علت
وقوع یک واقعه و استتناج آن طبق قواعد منطق قیاس از قوانین کلی تر است. در تبیین
ابتدا باید یک واقعه را که وجودی را که موجود است بعنوان معلول بپنداریم و در پی
یافتن علت آن باشیم که این علت از قئانین کلی تر استنتاج یافته است رفیع پور
113:1374

محققانی که به
دنبال کار تعلیل هستند باید کار خودشان را از طریق تبیین سامان دهند در روش تحقیق
مهمترین تبیینی که برای اثبات علت و معلول بین پدیده ها وجود دارد تبیین علمی است
در تبیین علمی «الف هر پدیده را علل و عواملی است ب این علل و عوامل را در بطن
جامعه جستجو باید کرد ب این علل و عوامل قابل شناخت هستند ت : راه شناخت آنان نیز
روی نمودن به آنان با دیدی واقع بینانه است یعنی به دور از ارزشهای خاص که بتواند
واقعیت را فراهم ساروخانی: 53:1375» آورد

هر الگوی
تبیینی با شیوه های متفاوتی به زندگی انسان می نگرد و هر یک از این الگوها فرضیات
خاص در باره ماهیت واقعیت دپدیده را عرضه میکند. این الگوی تبیینی نوعی شیوه
نگریستن میباشد که ممکن است کم و بیش سودمند باشد. این الگو ها عبارت است از مدل
یا طرحی بنیادی که دید ما را درباره چیزی نظم و سازمان میدهد و از طریق این
الگوهای منظم میتوان نوعی تبیین منظم برای مجموعای از امور واقعی و قوانین بیان
کرد که بنام نظریه نامیده میشود.
در تبیین علمی
باید از روش مشاهده استفاده کرد؛ زیرا دانشمندان با تکیه بر روش مشاهده برداشتی از
شناخت پدیده دارند و معتقدند که بین انسان و دنیای خارجی از طریق شناخت و تجربیات
انسان میتوان تاثیرات حسی را شناخت و از طریق این عینیات هدف تبیین دستیابی به
نظریات است؛ که بتواند عوامل مختلف را در انواع شرایط خاص واقعی بشناسد و انعطاف
پذیر و پویا باشد.
در ارائه
تبیین علمی باید از عملیات آماری چون نمایش همبستگی حذف همبستگی کاذب ظاهری، تعیین
ترتیب زمان حوادث نظریه پردازی سود جست. بنابر این بر اساس چنین ویژگیهایی از نظر
توماس کوهن به دیدگاههای بنیادی که وجوه مشخصه یک علم است الگوهای تبیینی علمی آن
علم اطلاق می شود. «ببی: 97:1381»

4- رهیافت تبیین قیاسی در روش تحقیق
در تبیین
قیاسی باید به چارچوب الگوی نظری قواعد منطقی توجه کرد که این قوانین از روابط علت
و معلول پدیده نشأت میگیرد و همچنین از روابط مفروض و فرض یافته بین پدیده های
مورد تحقیق شکل می گیرد.
در تبیین
قیاسی با استناد به قوانین کلی و عام میتوان به تبیین علمی بین عناصر تاثیر گذار و
موثر تحقیق توجه کرد. در این تحقیق باید اشاره به قواعد منطقی و بهم پیوسته کرد که
نوعی رابطه همبستگی با یکدیگر داشته اند.
در این رهیافت
1- اول یک واقعه به صورت گفتار محدود به مکان و زمان وجود دارد که آن را
"متبین" می نامند 2 برای توضیح و تبیین این واقعه مشخص ساختن علت آن
حاقل به یک قانون کلی و یک شرط وقوع نیاز است که مانند واقعه اول وجود ندارد بلکه
باید آنها را جستجو کرد و یافت - قانون کلی باید باشد طوری که واقعه بتواند در
قسمت "پس" و "شرط وقوع در قسمت " اگر قرار بگیرد .........
رفیع پور: 115:1374»
در این رهیافت
باید اشاره به الگوی نظریه آزمایی کنیم به دنبال این باید باشیم که پدیده در دنیای
واقعی به چه نحوی خواهد بود؛ این امر از طریق استفاده از سنجه ها و شاخصها نشان
داده میشود؛ در این رهیافت باید در تحقیق از عام به خاص حرکت نمائیم آنچه را که
مشاهده میکنیم باید تعیین کننده نظریه باشد؛ یک رشته از قضایای مفهومی که در قالب
فرضیات بیان می گردد و ماهیت رابطه دو عامل را بیان میکند استنتاج میگردد؛ و این
قضایای مفروض از طریق عملیاتی کردن مفاهیم اصلی تحقیق که به صورت انتزاعی در تحقیق
یافت میشود ، آزمون پذیر میگردد؛ و این مفاهیم عملیاتی از طریق ابزار و فنون گرد
آوری تحقیق پرسشنامه مصاحبه مشاهده و...) به جمع آوری دادهها و اطلاعات پرداخته
همراه با این جمع آوری باید به تحلیل و پردازش آماری اطلاعات پرداخت تا معلوم گردد
که تا چه حدی قضایای آزمون پذیر بوده و می توان آنها را تا چه حدی تأیید کرد؛ و در
نهایت تا چه حدی نظریه اولیه مطرح شده تأیید میگردد؛ سپس با انجام چنین فرایندهای
به ارزیابی نظریه در انتهای کار تحقیق پرداخته ایم.
طراحی اجرا و کاشی کاری سنتی سفره خانه های سنتی در کاشی سنتی رنجبران