با توجه به آنچه گذشت به نظر میرسد فایرابند از منظری کارکردشناختی ضمن بیان کارآمدی روش ناگرایی تام و با ایدئولوژی زدایی از انگاره های روش شناختی و ابزارهای پژوهشی فضای مفهومی و عملی مستعدتری برای پژوهش مهیا می نماید.

بنابراین نظریه آنارشیستی معرفت علاوه بر اینکه علم را تواناتر مینماید دانشمند را نیز از سیطره هنجارهای بلورین Crystallized norms رها می سازد؛ و وی را از بندگی هر دکترین روش شناختی رها میسازد؛ تا در این رهایی به تنها اصل مورد قبول در نظریه آنارشیستی معرفت یعنی : " همه چیز ممکن است "، رسید ».

9 جمع بندی

این نوشتار با تلاشی در بیان چارچوبهای نظری و روش شناسی پژوهش از منظرهای متقابل و با رویکردی کارکرد شناختی، بی آنکه مدعی حقیقت کاوی باشد تاملی در به کارآیی هر یک از الگوهای متقابل کرداری (جدیت بازی و پنداری روش / ضدروش) است.

البته علم Science نیز امروزه جستجو برای یافتن حقایق قطعی را کنار گذاشته و درصدد توجیه و مشروع ساختن خود از طریق قابلیت اجرا پذیری با قابلیت اجرای عملی Performativity بر می آید علم دست از این سئوال بر می دارد که چه نوع پژوهش قوانین طبیعت را آشکار (کشف) خواهد ساخت؟ در عوض این سئوال را طرح میکند که چه نوع پژوهش بهتر عمل میکند ؟ و " بهتر عمل کردن " به معنای آن است که چه نوع پژوهش میتواند پژوهشهای مشابهی خلق کند؟ آیا میتواند اجرا کند؟ آیا میتواند پژوهشهای مشابه بیشتری خلق کند ؟ بنابراین علم، دیگر چندان به فکر حقیقت نیست بلکه در فکر قابلیت اجرا پذیری و امکان اجرای عملی - اجرا کردن و تولید پژوهش های مشابه بیشتر است »

بنابراین به نظر میرسد در روایت مدرنیستی » پژوهش ویژگیهای جدیت قصد و غایت » به منزله موانعی در بهتر عمل کردن پژوهش » بوده ؛ و امکان اجرای عملی پژوهش را با تنگناهایی رویاروی میسازد. حال آنکه پست مدرنیته» با الگوی کرداری « بازی » و فضای

کرداری مساعدتر و به کاراتری برای پژوهش و کنجکاوی سیری ناپذیر انسان به ویژه برای تیپهای روانشناختی کودک » مهیاتر می نماید. بر اساس گونه بندی جرج هربرت مید از بازی ) ساده Play / سازمان یافته Game ) : نگارنده پژوهش به مثابه بازی » را نیز در دو وجه Play و Game تحیل نمود. با این توضیح که پژوهش در وجه Game لاجرم مبتنی بر نظم ( سازمان ) طرح و برنامه خواهد بود و در مقایسه با پژوهش در وجه Play روشمندتر عمل خواهد نمود.

فراز دیگر بحث ) روش شناسی ) پژوهش را از منظر چارچوبهای نظری متقابل روش گرایی و روش ناگرایی مورد توجه قرار داد. ابتدا با طرحنظام های روش شناختی (رئالیستی ایده آلیستی و دیالکتیکی ( تکثر مبنایی و معنایی روش نمایانده شد و در ادامه ضمن ارج نهادن به روش و انتظام در پژوهش با رویکردی انتقادی روش به مفهوم پوزیتیویستی آن بررسی شد و با استناد به نمونه هایی از موفقیت های پژوهشی مبتنی بر بی نظمی تصادف و شهود؛ چیرگی و ضرورت لایتغییر نظم عقلانیت و واقع گرایی در پژوهش نقد شد.

البته استناد به کارکردهای زایای بی نظمی Disorder تصادف Accidence و شهود Intuition در فرآیند پژوهش به معنی چیرگی آنها بر فضای پژوهش نیست ، بعلاوه هر یک از موارد فوق ) بی نظمی تصادف و شهود ( فی نفسه و فارغ از شعور پژوهشگر نمی تواند منشاء شناخت Cognition و یا شگرف بابی Serendipity Pattern و زایایی در فرایند پژوهش باشد و به تعبیر لوئی پاستور از شانس و تصادف تنها ذهن بیدار است که استفاده میکند . همچنین باید افزود از شهود و بی نظمی نیز تنها پژوهشگر هوشیار و توانا می تواند بهره مند شود.

به نظر میرسد تفاوت عمده پندارهای روش شناختی روش گرایان و پاره ایی از روش ناگرایان بیشتر مبنای زمان شناختی دارد، بدین معنی که روش گرایان بر اساس معرفت شناسی مبتنی بر دانستگی باور به روش پیشین» دارند یعنی با تاکید بر روشمندی پژوهش و التزام به روش به منزله مجموعه ایی از طرق قواعد و ابزارهای شناخته شده پژوهش و شناخت به نوعی قائل به دانایی پیش از شروع عمل (پژوهش) هستند. روش ناگرایان نیز بر اساس معرفت شناسی مبتنی بر ندانستگی روش را در وجه زمانی پسین » می پذیرند. چرا که به قول ادگار مورن روش نمیتواند شکل بگیرد مگر در حین جست و جو نمیتواند خود را آشکار و فرموله کند مگر بعدا در لحظه ای که پایان از نو به نقطه حرکت تبدیل می شود ولی این بار مجهز به روش بنابراین به تعبیر ماچادوای رهسپار راهی وجود ندارد بلکه راه با پیمودن ساخته می شود ». روش ناگرایان بر سر مقام بندی و تفکیک پژوهش به دو مرحله اکتشاف » و « داوری » در دو طیف متقابل قرار میگیرند. طیفی که در

سومین مرحله از مراحل شناسی فلسفه علم ( علم شناسی ) جای دارد ( فلسفه علم منطقی - دستوری ) مقام اکتشاف Context of exploration را بی روش و مقام داوری Context of justification را روشمند میداند و طیف مقابل آن که در چهارمین مرحله از مراحل شناسی فلسفه علم (علم شناسی) است ) تاریخی - توصیفی بر روش ناگرایی پژوهش در مقامات اکتشاف و داوری تاکید داشته و اساساً مقام بندی پژوهش به دو مرحله اکتشاف و داوری را نیز نمی پذیرد. پوپر و لاکاتوش از جمله قائلین به روش ناگرایی مقام اکتشاف هستند و فایرابند نیز با طرح نظریه آنارشیستی معرفت Outline of an anarchistic theory of knowledge ( ضد روش ) مدافع روش ناگرایی تام روش ناگرایی مقامات اکتشاف و داوری ) است.

فایرابند به عنوان یک روش ناگرای نام درصدد بیان محدودیتهای خاص هر یک از قواعد و شاخصهای روش شناختی است و البته این به معنی کنار گذاشتن آن قواعد و شاخصهای روش شناختی نیست؛ بلکه وی اذعان میدارد که من میگویم تمام قاعده ها محدودیت خاص خود را دارند و هیچ " عقلانینی " فراگیر نیست. من نمیگویم میتوان بدون قاعده ها و شاخص ها پیشرفت کرد من همچنین از برخورد زمینه ای Contextual دفاع میکنم اما قاعده های زمینه ای را جانشین قاعده ای مطلق نمیکنم بلکه اعتقاد دارم که قاعده های زمینه ای باید قاعده های مطلق را تکمیل کنند . فایرابند در ادامه با رویکرد تطبیقی به نظام های روش شناختی متقابل طبیعت گرای Naturalist و « ایده آلیسم» Idealism می افزاید : «می توانیم نارسایی های طبیعت گرای و ایده آلیسم را با یکدیگر مقایسه کنیم و به دیدگاهی کاملاً رضایت بخش دست یابیم. طبیعت گرای میگوید پژوهش عقل را کاملاً تعین میبخشد اما ایده آلیسم میگوید عقل کاملاً بر پژوهش حکم میراند. از این جا می توان نتیجه گرفت که عقل میتواند پژوهش را تغییر دهد از ترکیب این دو اصل این ایده به دست می آید: راهنمایی که بخشی از فعالیت است خودش را هدایت میکند و تغییر میدهد. این مربوط است به دیدگاه تاثیر و تاثر متقابل بین عقل و اشتغال » علمی ( پژوهش )

بنابراین با توجه به گونه بندی بازی به دو گونه Play ( بازی ساده ) و Game ( بازی سازمان یافته و نیز با توجه به دو طیف متقابل روش ناگرا ( بی روشی مقام اکتشاف و روش ناگرایی نام ( میتوان پژوهش به مثابه بازی را در گونه های زیر تخیل نموده و به عنوان چکیده و

حاصل نهایی این نوشتار عرضه داشت :

1 - پژوهش در وجه Play ( بازی ساده ) با مشی روش ناگرایی مقام اکتشاف.

2 - پژوهش در وجه Play ( بازی ساده ) با مشی روش ناگرایی نام

- پژوهش در وجه Game ) بازی سازمان یافته) با مشی روش ناگرایی مقام اکتشاف

-4- پژوهش در وجه Game ) بازی سازمان یافته) با مشی روش ناگرایی نام

منابع

آراسته خود محمده نقد و نگرشی بر فرهنگ اصطلاحات علمی - اجتماعی تهران : گستره چاپ دوم : 1370

. آرتربرت ادوین مبادی ما بعد الطبیعی علوم نوین ترجمه عبدالکریم سروش تهران : شرکت انتشارات علمی و فرهنگی چاپ دوم : 1374

احمدی، بابک مدرنیته و اندیشه ی انتقادی، تهران: مرکز چاپ دوم : 1374

انیشتین آلبرت حاصل عمر ( 24 مقاله و رساله از متفکری ممتاز ) ترجم : ناصر موفقیان تهران : انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول : 1370

باربور، ایان علم و دین ترجمه : بهاءالدین خرمشاهی تهران : نشر دانشگاهی 04 1362

برناره کلود اصول روش آزمایشی ( مقدمه بر مطالعه طب آزمایشی ) ترجمه: علیمحمد کاردان تهران دانشگاه تهران 2 : 2536

پاول، جیمزان پست مدرنیسم ترجمه: حسینعلی نوذری 2 نظر، چاپ اول : 1379

ترابی، علی اکبر فلسفه علوم تبریز: چهر چاپ سوم : 2537

تنهایی حسین ابوالحسن درآمدی بر مکاتب و نظریه های جامعه شناسی . ق اول 2 : مرندیز، چاپ سوم : 1377

10 توسلی غلامعباس نظریه های جامعه شناسی تهران : سمت چاپ چهارم : 1373

11 روسو، پی بره تاریخ صنایع و اختراعات" ترجمه حسن صفاری تهران شرکت سهامی کتابهای جیبی چاپ سوم : 1358

12 ساروخانی بافر درآمدی بر دائره المعارف علوم اجتماعی تهران : کیهان چاپ اول : 1370

13 ساروخانی بافره روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ج اول تهران پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی چاپ دوم : 1373

14 ساروخانی باقر روشهای تحقیق در علوم اجتماعی و دوم تهران پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی چاپ اول : 1377

15 سرانا، گیالا روش شناسی تطبیقی در علوم اجتماعی ( انسان شناسی ) ترجمه : رحیم فرخ نیا گناباد : مرندیز، چاپ اول : 1373

16، سروش، عبدالکریم تفرج صنع ( گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علم انسانی ) تهران : صراط چاپ سوم : 1372

17 صلیبا، جمیل واژه نامه فلسفه و علوم اجتماعی ترجمه : کاظم برگ نیسی و دیگری تهران شرکت سهامی انتشار چاپ اول : 1370

18 فایر ایند. پاول برضد روش ترجمه مهدی قوام صفری تهران : فکر روز، چاپ اول ، 1375

19 کونت، جیمز علم و مردم ترجمه: احمد آرام تهران : شرکت نسبی حاج محمد حسین اقبال و شرکاه، چاپ اول : 1335

20 مورن ادگار روش (1 - طبیعت طبیعت ) ترجمه: علی اسدی تهران : سروش چاپ اول : 1374

21 موزن ادگار روش (3) شناخت شناخت ) ترجمه: علی اسدی تهران سروش، چاپ اول : 1374

22 نوذری حسینعلی ( ترجمه و تدوین ) " پست مدرنیته و پست مدرنیسم ( مجموعه مقالات ) تهران نقش جهان چاپ دوم : 1380

23 ویر، ماکس دانشمند و سیاستمدار" ترجمه احمد نقیب زاده تهران دانشگاه تهران 14 1368

24 یوسف پور نظامی ایوب روش با ضد روش 2 1379 | منتشر نشده

مرکز فروش کاشی سنتی در تهران - کاشی سنتی رنجبران