طبق نظریه شولتز ، به طور کلی ، تجسم و پذیرش ابزارهایی برای تحقق بخشیدن هستی در جهان آدمی می باشند که به ترتیب می توان واژه های معمارانه " شکل مصنوع " و " فضای آراسته " را به آنان ارجاع داد . شکل مصنوع و فضای آراسته مختصاتی عمومی که بر سطوح مختلف محیطی نمودار می گردند ، را در اختیار می گیرند . البته این مختصات به طور واقعی وجود نداشته و تنها بیانگر امکاناتی اند که می باید در قالب آبادی ، فضای شهری ، نهاد و خانه به اثر آیند .

هر اثر منفرد به طبقه بندی کلی تری تعلق می یابد . برای خواندن طبقه بندی های آثار معماری از عنوان گونه های ساختمانی استفاده می شود . این اصطلاح چه در مورد مجموعه های وسیع ( فضای شهری ، آبادی و ... ) و چه در مورد عناصر کوچکتر ( ساختمان های منفرد ) به کار می رود . گونه های ساختمانی به همراه شکل مصنوع و فضای آراسته به جنبه های سکونت و شیوه های آن پوشش داده و زبان واسطه ای را به وجود می آورند که می تواند نیاز به گردآوری بینابینی چندگانه را برآورده سازد .

در تشکیل زبان معماری می توان 3 عامل را تشخیص داد :

سیما شناسی یا مورفولوژی ؛ که به چگونگی شکل مصنوع مربوط بوده و در هر یک از آثار منفرد معماری در قالب " تفصیل صوری " انسجام می یابد . سیما شناسی در مجموع به بررسی ساختار مادی کف ، دیوار ، بام ( سقف ) یا اختصاراً مرزهای فضایی می پردازد هر شکل از طریق مرزهایش شناخته می شود . لذا هایدگر اظهار می دارد : " مرز آن نیست که چیزی در آن از پیش روی باز ایستد ، بلکه همانگونه که یونانیان می پنداشتند ، آن است که چیزی از آن آغاز به ظهور نماید ."

موضع شناسی یا توپولوژی ؛ با نظام فضایی در رابطه است و در آثار منفرد در قالب آرایش فضایی انسجام می یابد . انتخاب واژه توپولوژی با نیت مشتق دانستن فضای معماری از موضع و مکان است . ( البته نه فضای مطلق ریاضی ) . در ساده ترین حالت فضای معماری متشکل از صفحه ای افقی است که با مسیرها تقسیم بندی شده ، با افق محدود گشته و محوری عمودی از آن عبور کرده است .  ولی در بسیاری از موارد عناصر ساختمانی ، شکل هندسی مشخصی را به خود نگرفته است ، بلکه به صورت صرفاً موضع شناختی کنار یکدیگر قرار گرفته اند . یعنی بر حسب هم جواری پیوستگی و بستگی مشخص گردیده و از این رو دریافتی نسبتاً مبهم از محیط ارائه می دارند .

گونه شناسی یا تیپولوژی

مفهوم لغوی این واژه گویای آن است که مکان ها گردآورنده تعداد بیشمار موضوعات با اختلافات بنیادین نبوده ، بلکه به جهانی سرشار از هویت های واجد معنی ، شکل می بخشد. در دید کلی می توان 4 گونه اصلی " آبادی ، فضای شهری ، نهاد و خانه " را برای فضاهای معماری درنظر گرفت و آن را می توان به جزئیاتی مانند برج ، تالار ، گنبد ، سنتوری و ... گسترش داد .  در آثار منفرد ، گونه در قالب " تصویر" یا " فیگور " خودنمایی می کند .

نیم قرن کیفیت نیم قرن سابقه درخشان - کاشی سنتی رنجبران