کاشی یکی از نمادهای مهم و از عناصر برجسته تزئینی
در معماری ایران زمین است. تاریخچه تولید کاشی در ایران به هزاران سال قبل مربوط
میشود که سرمنشا آن، سفالگری است که نخستین آثار این هنر در ایران به حدود 10
هزارسال قبل از میلاد می رسد که به صورت گِل نپخته بوده که آثار اولین کوره های
پخت سفال به حدود 6000 سال قبل از میالد برمیگردد.
کاشی های
اولیه به طور زمخت شکل داده شده و استقامت کاشی های امروزی را دارا نبودند، مصالح
کاشی ها ازکف رودخانه ها استخراج و در بلوک های ساختمانی فرم داده شده و درآفتاب
خشک میشدند.
کاشی های اولیه خام بوده اند ولی حتی در 6000 سال
قبل مردم با استفاده از رنگ زدن وکنده کاری ظریف روی کاشی ها از آنها برای تزیین
استفاده میکردند. پیشینه هنر کاربردی کاشی کاری برای استحکام و زینت بخشی اماکن و
ساختمان ها به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد میرسد و هنرمندان ایرانی با ساخت خشت
و آجرهای لعاب دار از آن زمان آشنا بوده اند.
آجرهای لعاب دار به رنگ های سبز، زرد، قهوه ای با
نقوش انسانی و حیوانی به عنوان کاشی مورد استفاده قرار گرفتند. هنر کاشی کاری به
نوعی تداوم و تکامل هنر سفالگری و دارای قرابت خاصی با آن و همچنین با تکنیک ساخت
و پخت آجر است.
به نظر میرسد، اولین بار کاشی در بین النهرین ساخته
و بکار برده شده است. در ایران اولین مدارک از استفاده کاشی مربوط به شوش و معبد
چغازنبیل است (1250 ق.م). در معبد چغازنبیل سطح دیوارها با گل میخ های آجری لعاب دار
تزئین شده بود.
همچنین در شوش کاشی های لعاب دار به رنگ های سبز و
زرد به دست آمده است که نام شوتروک ـ ناهونته (پیرامون 1217ـ1207
ق.م) را در برداشتند. این شواهد نشان میدهد که در نیمه دوم هزاره دوم ق.م پیشرفت
عمده ای در ساخت آجرهای لعاب دار و تزئین بنا با آن به وجود آمده بود.
در شمال غرب ایران و محوطه باستانی حسنلو (قرن 9
ق.م)، گل میخ های لعاب دار کاشی دیواری چهارگوشی کشف گردید است. از این مکان
همچنین کاشی هایی با نقوش نیلوفرهای آبی و مشبک و نقوش نخل خرما کشف شده است.
از عصر آهن (800ـ550 ق.م) آجرهای لعابدار و منقوش
بسیار زیبا در محوطه های قالی چی بوکان، تپه ربط سردشت کشف گردیده است. در دوره
اشکانیان صنعت لعاب دهی پیشرفت قابل ملاحظه ای کرد. بخصوص استفاده از لعاب یک رنگ
برای پوشش جدار داخلی و سطح خارجی ظروف سفالین معمول گردید و همچنین الی های از
لعاب بر روی تابوتهای دفن اجساد کشیده می شده است.
در این دوره به تدریج استفاده از لعاب هایی به رنگ های
سبز روشن و آبی فیروزه ای رونق پیدا کرد. بنا به اعتقاد عده ای از محققان، صنعت
لعاب سازی در زمان اشکانیان در نتیجه ارتباط تجاری و سیاسی بین ایران و چین است که
سفال گران چین در زمان سلسله هان، از فنون لعاب دهی رایج در ایران برای پوشش ظروف
سفالین استفاده میکرده اند.
نمونه های متعددی از کاشی های لعاب دار گاه با
لعابی به ضخامت یک سانتی متر در کاوش های فیروزآباد و بیشاپور کشف شده است. با
وجود توسعه فن لعاب دهی در دوره اشکانی، هنرمندان استفاده چندانی از لعاب برای
پوشش خشت و آجر نکرده و نقاشی دیواری را برای تزیین بناها ترجیح داده اند که دیوار
نگاره های کاخ آشور و کوه خواجه سیستان، از اهمیت و رونق نقاشی دیواری در این دوره
یادآور می شود.
همچنین طرح های تزیینی این دوره از نقش های گل و
گیاه، نخل های کوچک، برگ های شبیه گل لوتوس و تزیینات انسانی و حیوانی است، که این
طرح ها در آرایش دو بنای یاد شده نیز به کار رفته است. نمونه ای ازاجر لعاب دار در
دروازه ایشتار بابل وجود دارد که شباهت زیادی با کاشی کاری هخامنشیان دارد.
در زمان حکومت ساسانیان، مجددا کاربرد آجرهای لعاب
دار و صنعت موزائیک سازی گسترش یافته و صنعتگران و معماران از آن برای آرایش و
تزئین بنا استفاده می کردند. در عصر ساسانیان هنر و صنعت دوره هخامنشیان مانند
سایر رشته های هنری ادامه پیدا کرد و ساخت کاشی های زمان هخامنشیان با همان شیوه و
با لعاب ضخیم تر رایج گردید. نمونه های متعددی از این نوع کاشی ها که ضخامت لعاب
آنها به قطر یک سانتی متر می رسد در کاوش های فیروز آباد و بیشابور به دست آمده
است.
مخصوصا پوشش دو ایوان شرقی و غربی بیشابور از
موزاییک به رنگ های گوناگون و تزیینات گل و گیاه و نقوشی از اشکال پرندگان و انسان
را در بر می گیرد. رنگ آمیزی های متناسب، ایجاد هماهنگی و رعایت تناسب از ویژگی های
کاشی کاری دوره ساسانی می باشد.
واژگـان کلـیدی:کاشی سنتی،معماری سنتی،کاشی کاری مساجد،دکوراسیون و دیزاین،کاشی هفت رنگ،کاشی
مسجدی،کاشی محراب،کاشی قران،تولید کننده کاشی هفت رنگ،کاشی اشپزخانه،کاشی
مترویی،کاشی مراکشی
مرکز فروش کاشی سنتی در تهران - کاشی سنتی رنجبران - تنوع ، کیفیت و ضمانت