انواع
کاشیکاری ایرانی
1-1-ساده سازی یا کاشی یک رنگ
در
سادهسازی از کاشیهای کوچک 5*5 سانتیمتراستفاده می شود. این کاشیها روی لوزیهای
مختلف قرار می گیرد و بقیه بنا یا آجری و یا گچی است.
در
سفرنامه ابن بطوطه به هنگام مسافرتش به مشهد می خوانیم:
در
مشهد امام رضا قبه بزرگی دارد. قبر امام در داخل زاویه است که مدرسه و مسجدی در
کنار آن وجود دارد و این عمارتها با سبکی زیبا و ملیح ساخته شده و دیوارهای آن از
کاشی است.
با
این ترتیب به نظر می رسد که استادکاران ایرانی در عهد اسالمی در پوشش بناها از
کاشی های یک رنگ اولیه استفاده کرده و برای آغاز رنگ فیروزه ایی را که رنگ آرام
بخشی است بر سایر رنگها ترجیح دادند.
1-2-خفته راسته
در
این سبک از کاشی ها15*15 سانتی متر استفاده می شود و چون کاشی ها بصورت بعالوه
عمودی و افقی قرار می گیرد بنام خفته راسته معروف شده است.
از
این نوع کاشی کاری بیشتر در ساختمان مناره ها استفاده می شود؛ بطوری که تا قرن
اخیر تقریبا سبک منحصر ساختن مناره ها همین خفته راسته بوده است.
1-3-کاشی مشبک
کاشی
مشبک یکی از زیرشاخه های کاشی کاری برای تزیین مساجد اسالمی به شمار میرود.
مطالعات
تاریخی همچنین نشان داده اند که استفاده از هنر کاشی مشبک برای ساختمان برخی حمام های
تاریخی یا مدارس در قدیم هم به کار میرفته است. در هر صورت، کاشی کاری مشبک جنبه
تزئینی داشته و با رنگ های مختلف آراسته می شده است.
1-4-گِره سازی
گِره
چینی یکی از شاخه های هنر معماری و کاشی کاری سنتی است که اساتید این هنر از کنار
هم چیدن آالت و لغات مختلف بر اساس طرح مدنظر خود با استفاده از کاشی، آجر یا سایر
مواد نقشه ای هندسی تزئینی درست میکنند.
در
گره سازی از اشکال مثلث و کثیراالضالع استفاده می شود و چون خطوط یکدیگر را تالقی
می کنند در مرکز تالقی شکل گره ایجاد می شود.
1-5-کاشی هشتپر ستارهای و چلیپا
ستاره
هشت پر جمله نقوشی است که روی سنگ نبشته های قرون پنجم و ششم به وفور دیده می شود
که بعدها در هنر اسلامی به گل روز معروف شد.
ستارة
هشت پر به نوعی تکامل یافتة نقش دایره و بعدها چلیپا و ستاره است و نماد خورشید در
ادوار مکانی و زمانی مختلف در هنر به شکل های متفاوتی آفریده شده است که هر کدام
دارای معانی گوناگونی هستند.
شکل
ستارة هشت پر از چرخش دو مربع درهم پدید آمده و از دیر باز عدد هشت، عدد رمزی
خورشید در سراسر اروپا، آسیا و آفریقا محسوب می شده است، به طوری که در اسلام در
صور متفاوت بیان شده است.
هشت
بهشت، هشت درب بهشت، که در عرفان درب هشتم، در توبه و در همیشه باز محسوب می شود.
1-6-معرق سازی یا کاشی معرق
معرق
سازی یا نازک سازی همان سبکی است که اروپاییان آن را به غلط موزاییک ترجمه کرده
اند. در این سبک گل و بوته ها را به اندازه های معین تقسیم میکنند و تقسیمات کوچک
را با تیشه از روی کاشیهای بزرگ جدا می نمایند بعد بریده ها را جلوی یک دیگر چیده
پشت آن را مالت می ریزند و قطعات بزرگ تر را در بنا نصب میکنند.
1-7-تابلوسازی
تابلو
سازی از دور تا اندازه ای نظیر معرق سازی بنظر می رسد ولی بین این دو سبک تفاوت
فراوانی وجود دارد.
در
تابلوسازی نقشه ای گل و بوته را روی کاشی های چهار گوش کپی می کنند و پس از اینکه
آن را لعاب می دهند عینأ در بنا نصب می نمایند، بدین ترتیب در این سبک فقط بوجود
یک نقاش احتیاج است.
در
حالی که همان طور که ذکر شد در معرق سازی ترکیب شاخ و برگ و بوته ها از کاشی های
ریز و مختلف می باشد به هرحال به علت سهولت کار امروز بیشتر از تابلوسازی استفاده
می شود.
1-8-توأم سازی
یک
نوع کاشی مخلوط است که با در نظر گرفتن شرایط و نکات خاصی سبک های مختلف استفاده
می شود و ترکیب بدیعی بوجود می آورد. گنبد مساجد دوره صفوی در اصفهان که نمونه های
منحصر به فرد هنر و صنعت کاشی کاری می باشد به این سبک درست شده است.
1-9-کاشی معقلی
دارای
طرح های هندسی است و از تلفیق اشکال هندسی ساخته میشود. هنر کاشی کاری معقلی را می
توان مکمل کارها و تزییناتی دانست که در انواع نما سازی ها و پوشش های خارجی و
داخلی به کار گرفته میشود.
1-10-کاشی زرین فام
لعاب
زرین فام یا دو آتشه، رایج ترین و معروف ترین تکنیک در تزئینات کاشی بود. مراحل
کار به این شرح بوده که پس از به کارگیری لعاب سفید بر روی بدنه کاشی و پخت آن،
کاشی با رنگدانه های حاوی مس و نقره رنگ آمیزی میشده و مجددا در کوره حرارت می
دیده و در نهایت به صورت شیء درخشان فلزگونه ای در می آمده است. این نوع از کاشی ها
به ساختمان های غیر مذهبی تعلق داشته اند.
1-11-کاشی خشتی
سبکی
از کاشیکاری است که در آن از کاشیهایی با شکل و ابعاد منتظم بنا بر سلیقه استادکار
و ویژگیهای محل اجرای اثر و اصوالا به شکلهای مربع، مستطیل، شش ضلعی یا اشکال دیگر
و در اندازههای متداول 15×15 و 20×20 سانتیمتر و برای مناره و گنبد در ابعاد 15×7?5 یا
20×10 سانتیمتر به صورت خشت با رنگ زمینه غالباا سفید تهیه شده، در کنار هم چیده و
طرح یا خط مورد نظر بر روی کاغذ به وسیله سمبه سوراخ شده، سپس طرح اولیه به کمک گرده
زغال بر روی کاشی کپی میشود و پس از آن به وسیله اکسید منگنز، قلمگیری شده و بعد با
رنگهای مختلف امًّا پایه حرارتی پایینتر از رنگ اول کاشی رنگ آمیزی میگردد و دوباره
به کوره رفته وآماده نصب میشود. هفترنگ اصلی و متداول جهت رنگ آمیزی این آثار عبارتند
از سیاه، سفید، الجوردی، فیروزهای، قرمز، زرد و حنایی که امروزه از سایر رنگها مثل
طالئی، سبز و ... نیز استفاده میشود. سرعت اجرای کاشیکاری به سبک هفترنگ نسبت به
سبک معرًّق بیشتر است. از این نوع کاشیها در اماکن متبرکه و تاریخی استفاده شدهاست.
واژگـان
کلـیدی:کاشی سنتی،معماری سنتی،کاشی
کاری مساجد،دکوراسیون و دیزاین،کاشی هفت رنگ،کاشی مسجدی،کاشی محراب،کاشی
قران،تولید کننده کاشی هفت رنگ،کاشی اشپزخانه،کاشی مترویی،کاشی مراکشی
فروش کاشی سنتی حسینیه ها و مساجد