سازمانهای تحقیق و توسعه دارای ویژگیهای منحصر بفردی هستند و از سایر سازمانها کاملاً متمایز می باشند. همچنین خود فعالیتهای تحقیق و توسعه نیز ماهیتاً با سایر فعالیت ها متفاوتند(2).

این روزها واژة توسعه بیشتر با پسوند پایدار همراه است و ملحوظ داشتن انگیزة ملّی و نگرش سیستمی در ارزیابی و نظارت پروژه های توسعه ضروری و با اهمیت می باشد و بر سیاستگزاران، کارشناسان و پژوهشگران توسعة هر کشور است که با توجه به نیازها و اولویتهای ملّی و بررسی کلی و سیستمی این خصوصیات در صدد چاره اندیشی و راه یابی توسعة ملی برآیند(3).

در زمان تعریف توسعة پایدار تقریباً همه، تعریف کمیسیون بروندت لند (Brundtland (را مورد استفاده قرا می دهند: «توسعة پایدار توسعه ای است که نیازهای زمان حال را بدون سازش و مصالحه با توانایی نسلهای آینده برای مرتفع نمودن نیازهای خودشان، مرتفع می کند.» توسعة پایدار به این معناست که نظامهای اقتصادی جهان باید تلاش کنند تا نیازهای نسل امروز را بدون سازش کاری و یا سرقت از نسل آینده، مرتفع سازند(1).

توسعه یک فرآیند همه جانبه است که تمامی ابعاد جامعة انسانی را شامل می شود، مثل ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی . در واقع انسان موجودی چند بعدی است و این ابعاد مثل حلقه های یک زنجیر به یکدیگر وابسته هستند و بر همکنش آنها حیات طیبه ای برای بشر به ارمغان می آورد.

یکی از ابعاد توسعه، سلطه بر طبیعت و بهره گیری از مواهب آن در جهت رفع نیازهای جامعة انسانی است، که از آن به عنوان تکنولوژی یاد می شود. دستیابی به تکنولوژی نیازمند عوامل مختلفی است که مهمترین آن تحقیق و توسعه می باشد. فرآیند تحقیق و توسعه عبارت است از: شناسایی نیاز یا استعداد،پیدایش اندیشه ها، آفرینش ، طراحی ، تولید، معرفی و انتشار یا اشاعه یک محصول و فرآیند یا نظام تکنولوژی است و مراکز تحقیق و توسعه، همانند کارخانه هایی هستند که محصول آنها فرآورده های جدید و تکنولوژی می باشد.

امروزه تحقیقات به عنوان یک شاخص ملی در سطح کشورها مطرح شده و مورد توجه قرار گرفته است . در چند دهة اخیر دیگر تحقیقات دارای خصلتی فرهنگی به مفهوم مرسوم کلمه نمی باشد و به عاملی اقتصادی تبدیل شده که در رقابت های بین المللی یک نقش تعیین کننده ایفاء می کند(4).

ویژگیهای منحصر بفرد سازمانهای تحقیق و توسعه، باعث می شود تا مدیران تحقیق و توسعه نیز به مهارت ها و ویژگیهای خاصی نیازمند شوند، دست اندرکاران بخوبی می دانند که یافتن پژوهشگر واقعی تا چه حد مشکل است، ام به نظر می رسد که کیمیای نایاب تر، یافتن کسی است که بتواند این پژوهشگران را مدیریت نماید(2)

ملاحظاتی پیرامون مدیریت تحقیق و توسعه

مدیریت تحقیق و توسعه ، دارای مشخصات منحصر بفردی است که آن را از سایر حوزه های مدیریتی متمایز می سازد. یکی از مشخصات منحصر به فرد مدیریت تحقیق و توسعه، وجود منابع انسانی حرفه ای و تحصیلکرده در این سازمانهاست. افراد تحصیلکرده و محققّین بیشتر تمایل دارند که مستقل باشند و نسبت به کنترل زیاد و طرز رفتار رسمی و بوروکراسی حساس می باشند. در این زمینه کار خلّاق اهمیت بیشتری دارد و مدیریت تحقیق و توسعه باید بتواند با دامنه وسیع تری از دیسیپلین ها سرو کار داشته باشد(5). از طرفی باید تاکید نمود که سازمانهای تحقیقاتی باید سازمان هایی معرفت پذیر (فراگیر) باشند.سازمان فراگیر، سازمانی است که می تواند نیازهای محیط را شناسایی کند و بطور مستمر جهت ارضای آنها تلاش کند.

به اعتقاد صاحبنظران ، وظیفة جدید رهبران سازمانها عبارت از ایجاد سازمانهای فراگیر است. در چنین سازمانی، همه شیفتة آموختن هستند. فرد، گروه و سازمان همه در حال یادگیری هستند. در سازمانهای معرفت پذیر، استراتژی توسعه انسانی یک اصل است. بدین ترتیب، سازمان در معرض یک فرآیند دائمی تغییر قرار می گیرد و قادر می شود تا ایده های نوین، مسائل جدید و فرصت های تازه در داخل و خارج سازمان را فراگیرد و توانایی خویش را در جهت رقابت ارتقاء بخشد.

نمود عینی سازمانهای فراگیر، موسسات تحقیق و توسعه هستند. در این قبیل سازمانها، به طیف گسترده ای از مهارت های مدیریتی، خلاّقیت، نوآوری و ابتکار نیاز است . بدون وجود این عوامل، هرگز مدیران تحقیق و توسعه نمی توانند موفق و اثر بخش باشند(2). تحقیقات انجام یافته در داخل کشور، نشان می دهند که باید چاره ای فوری و اساسی برای پرورش مدیران ذیصلاح جهت تصّدی مدیریت مراکز تحقیقاتی اندیشیده شود. مدیریت مراکز تحقیقاتی بدلیل دو ویژگی زیر، نیازمند توانایی های خاصی می باشد و به مراتب مشکل تراز مدیریت سایر سازمان ها است

کاشی محراب ، طراحی و ساخت و کاشی کاری محراب مسجد ، حسینیه